آستیگماتیسم چیست؟
آستیگماتیسم یک اختلال انکساری چشم است که بهعلت شکل غیرعادی قرنیه یا عدسی رخ میدهد. در این حالت، نور بهجای تمرکز روی یک نقطه واحد روی شبکیه، در چند منطقه متمرکز میشود که منجر به تاری دید در فاصلههای نزدیک و دور میشود.
علل بروز آستیگماتیسم
- شکل نامنظم قرنیه: معمولترین عامل؛ قرنیه در جهتهای مختلف انحنای متفاوتی دارد.
- تغییرات عدسی: در موارد نادر تغییر شکل عدسی داخل چشم (عدسی طبیعی یا پس از جراحی) میتواند باعث آستیگماتیسم شود.
- ژنتیک: سابقه خانوادگی افزایش احتمال ابتلا را بههمراه دارد.
- آسیب یا جراحت چشم: ضربه یا اسکار قرنیه ممکن است انحنای آن را تغییر دهد.
انواع آستیگماتیسم
- آستیگماتیسم قرنیهای: مربوط به انحنای غیرمتقارن قرنیه.
- آستیگماتیسم عدسیای: انحنای ناصاف عدسی داخل چشم.
- آستیگماتیسم مختلط: ترکیبی از هر دو نوع فوق.
علائم و نشانهها
- تاری دید: هم در دیدن اجسام نزدیک و هم دور
- خستگی چشم: پس از مطالعه یا کار با صفحهنمایش
- سردرد: بهویژه در ناحیه پیشانی و شقیقهها
- برجستهنمایی خطوط: خطوط عمودی یا افقی ممکن است خمیده بهنظر برسند
- نیاز به پلک زدن مکرر: برای تلاش در فوکوس مجدد
نمونه دید فرد مبتلا به آستیگماتیسم در شب در مقایسه با فرد سالم در تصویر زیر دیده میشود:
تشخیص آستیگماتیسم
- آزمون بینایی (Visual Acuity Test): بررسی وضوح دید با چارت اسنلن.
- رفراکتومتری (Refraction Test): دستگاه اتوماتیک برای اندازهگیری انکسار نور در چشم.
- توپوگرافی قرنیه: نقشهبرداری دقیق انحنای قرنیه.
- اسلیتلمپ: معاینه ساختارهای جلویی چشم برای بررسی هرگونه تغییر شکل یا اسکار.
روشهای اصلاح و درمان
۱. عینک طبی (Corrective Glasses)
لنزهای سیلندری مخصوص آستیگماتیسم که نور را بهدرستی روی شبکیه متمرکز میکنند.
۲. لنزهای تماسی (Toric Contact Lenses)
- سخت (RGP): انحنای قرنیه را با کمک قدرت خود صاف نگه میدارد.
- نرم: راحتی بیشتر، اما ممکن است جابهجایی و تاری گاهبهگاه داشته باشد.
۳. جراحی لیزر (LASIK/PRK)
اصلاح دائمی انحنای قرنیه از طریق برداشتن لایههای سطحی با اشعه لیزر.
۴. جراحی کاشت عدسی (Phakic IOL)
برای بیماران با انحناء بالا یا ضخامت قرنیه ناکافی، عدسی داخل چشمی کاشته میشود.
نکات پیشگیری و مراقبتهای روزمره
- برنامه معاینات منظم چشمی: سالی یکبار، یا طبق توصیه چشمپزشک
- استفاده از عینک آفتابی با UV محافظ: کاهش آسیب اشعه فرابنفش
- رعایت بهداشت لنز: تعویض مرتب و ضدعفونی کامل
- استراحت چشم: قانون ۲۰–۲۰–۲۰ (هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به نقطهای در ۲۰ فوتی نگاه کنید)